Ηolger Lagerfeldt

-Πως πρέπει να προετοιμάσει κανείς μια μίξη για mastering;

-Πέρα από το να μιξάρει το κομμάτι όσο καλύτερα γίνεται, φυσικά, καλό είναι να δωθεί ένα αρχείο σε 24 bit με ένα λογικό headroom. Θα συμβούλευα να μην υπάρχει κάποιο peaking πιο κοντά στην ψηφιακή οροφή από τα -3 dBFS. Στα 24 bits μπορείς να χρησιμοποιήσεις όλα τα διαθέσιμα bits χωρίς συμβιβασμούς στην ποιότητα του ήχου.Ο λόγος για τον οποίο συστήνω να μην υπάρχει peaking πέρα από αυτό το όριο, είναι η ψηφιακή ισοστάθμιση ή επεξεργασία κατά τη διάρκεια του mastering μπορεί να δημιουργήσει peaks στον ήχο, και αν είμαστε πολύ κοντά στα 0 dBFS στο αρχικό αρχείο της μίξης, αναγκαστικά πρέπει να χαμηλώσουμε τη μίξη-μια ανώφελη και επιβαρυντική για τον ήχο διαδικασία. Κάποιοι masterning engineers συμβουλεύουν να μην ξεπερνιέται το όριο των -6 dBFS. Προσωπικά προτιμώ να δουλεύω σε μια μίξη χωρίς καθόλου plug-ins στη master έξοδο. Πιθανόν να βάλω ένα hardware SSL mix compressor στο mix bus αλλά τίποτα παραπάνω. Συνιστώ να αφαιρούνται όλα τα software equalizers, compressors και limiters που βρίσκονται στη master έξοδο προτού γίνει bouncing ή ηχογραφηθεί η μίξη. Αν κάποιος βέβαια μιξάρει με ένα ποιοτικό hardware compressor για να «κολλήσει» τη μίξη, μπορεί να το αφήσει. Αλλά το υπερβολικό compression ή η υπερβολική επεξεργασία δεν είναι και πολύ καλές ιδέες. Όσον αφορά το sample rate, οι περισσότεροι ακόμη δουλεύουν σε 44.1 kHz που είναι μια χαρά.. Κάποιοι mastering engineers προτιμούν να κάνουν upsampling προτού ξεκινήσουν την επεξεργασία, αλλά αν κάποιος ήδη δουλεύει σε υψηλό sample rate τότε καλό είναι να το στείλει σε αυτό (για παράδειγμα, στα 96 kHz).

-Ποιές είναι οι συμβουλές σου για σωστό και καθαρό eq;

-Κάθε όργανο θα πρέπει να έχει το δικό του χώρο στη μίξη, αν και μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει μια ορχήστρα εγχόρδων σαν ένα και μοναδικό όργανο. Ο χώρος δίνεται σε κάθε όργανο με το συνδιασμό του eq και του pan. Το μπάσσο δεν πρέπει να υπερκαλύπτει τα χαμηλά της κιθάρας. Η λύση σε αυτό είναι να γίνει high cut ή high shelf στις ψηλές συχνότητες του μπάσσου ή να γίνει low cut ή low shelf στις χαμηλές της κιθάρας. Ή και τα δύο. Στην pop μουσική τα φωνητικά είναι πολύ σημαντικά και όταν οι κιθάρες παίζουν μαζί με τη φωνή μπορεί κανείς να κόψει από τις κιθάρες στην περιοχή μεταξύ 1 kHz και 4 kHz με ένα παραμετρικό eq για να δώσει χώρο στη φωνή. Αυτά είναι απλώς μερικά παραδείγματα, αλλά πάντως στον συγκεκριμένο τομέα επεξεργασίας πρέπει να σκεφτόμαστε το eq σαν pan που εξαρτάται από τη συχνότητα. Κάτι που συχνά παραβλέπεται στη μίξη είναι ο λεγόμενος άξονας Ζ. Ο άξονας Χ αντιπροσωπεύει την οριζόντια κατανομή που καθορίζει κανείς κάνοντας panning τον ήχο στα δεξιά και αριστερά ηχεία αντίστοιχα. Ο άξονας Ζ από την άλλη, είναι αυτός που βρίσκεται πίσω από τα ηχεία, σε ένα εικονικό τρίγωνο, και δίνει την αίσθηση του βάθους στη μουσική. Σε ένα καλό χώρο με καλά monitors που έχουν στηθεί σωστά, μπορείς να έχεις μια πολύ καλή αίσθηση τρισδιάστατου βάθους από μια καλομιξαρισμένη μουσική. Εκτός από αυτό, το eq στο reverb είναι ο ιδανικός τρόπος να αποκτήσει μια μίξη βάθος. Όσο λιγότερες ψηλές συχνότητες υπάρχουν, τόσο μακρύτερα εμφανίζεται ότι είναι ο ήχος στον ακροατή. Όταν μια μίξη γίνεται μουντή και μπερδεμένη,   μπορεί να ωφείλεται σε υπερβολικές χαμηλές, αλλά μπορεί να υπάρξει θολούρα και στις ψηλές το ίδιο εύκολα. Αυτό συμβαίνει γιατί όταν έχουμε υπερβολική παρουσία ψηλών, όλες παλεύουν το ίδιο για να τραβήξουν την προσοχή μας. Χρησιμοποιώ λοιπόν high shelf eq για να αφαιρέσω τις ψηλές από τα όργανα που πρέπει να βρίσκονται στο πίσω μέρος της μίξης, οπότε έχω χώρο για εκείνα που είναι πιο σημαντικά, όπως η φωνή. Μια καλή τεχνική eq για να εντοπίσει κανείς «κακές» συχνότητες ή resonance είναι να χρησιμοποιήσει ένα παραμετρικό eq με Q=2 και boost γύρω στα 10 dB ή και περισσότερο. Έπειτα, μετακινούμαστε στις συχνοτικές περιοχές μέχρι να εντοπίσουμε κάποιο άσχημο resonance για να το αφαιρέσουμε. Μόλις κάνουμε cut αυξάνουμε την τιμή του Q για να είμαστε πιο ακριβείς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι χαμηλές τιμές Q είναι κατάλληλες για boost και ψηλές τιμές Q είναι κατάλληλες για cut. Κάποια eqs μάλιστα έχουν αυτή την λειτουργία έτοιμη – είναι αυτά που ονομάζουμε asymmetrical.

-Πώς μπορεί ένας home studio χρήστης να μάθει να αναγνωρίζει ανωμαλίες στον ήχο ώστε να κάνει καλύτερες μίξεις;

-Το πρώτο βήμα είναι να υπάρχουν υψηλής ποιότητας monitors, όπως τα Klein + Hummel O 300 D, ADAM S2.5A/S3A, Dynaudio BM15A, και τα λοιπά. Έπειτα, να είναι τοποθετημένα σε καλά stands μακριά από γωνίες ή τοίχους. Η δική μας θέση πρέπει να είναι περίπου 38% πίσω τους στο χώρο. Έπειτα, καλό είναι να είναι ο χώρος βελτιωμένος ακουστικά ειδικά με μπασσοπαγίδες. Αν ο χώρος ή τα ηχεία επιρρεάζουν αυτό που ακούμε, τότε δεν ακούμε στα αλήθεια τη μίξη, ακούμε το χώρο ή τα ηχεία. Χρησιμοποιώντας την παραπάνω τεχνική με το παραμετρικό eq είναι δυνατόν να εκπαιδευτεί κανείς στο να αναγνωρίζει ανωμαλίες στον ήχο απλώς κλείνοντας τα μάτια και εφαρμόζοντας το eq. Επίσης, υπάρχει και η λεγόμενη «παθητική εξάσκηση», όπου είμαστε πάντοτε σε επίγνωση των ήχων γύρω μας, και πως η ακουστική και το περιβάλλον αλληλεπιδρούν. Μπορεί να είναι κανείς στο τρένο ή στο αμάξι και να αναγνωρίζει το μουρμουρητό και τον ήχο της μηχανής στους 60 – 80 Hz συν κάποιες saw tooth αρμονικές για παράδειγμα. Αυτό βοηθάει στο να αποκτήσει κανείς καλή αίσθηση του eq πολύ πιο γρήγορα.

-Ποιά είναι η γνώμη σου για το φαινόμενο που αποκαλούμε «loudness wars» και ποιά είναι η δική σου συμβουλή προς τους μουσικούς για αυτό το ζήτημα;

-Είναι σχεδόν αδύνατον να ξεπεράσουμε την κόντρα της έντασης. Πολλοί σπουδαίοι δίσκοι καταστράφηκαν τελείως από αυτό, όπως ας πούμε ο δίσκος των   Prodigy «Always Outnumbered but Never Outgunned». Ο κύριος υπεύθυνος για αυτό είναι το clipping. Σαν mastering engineer πάντοτε δίνω στον πελάτη αυτό που θέλει, οπότε αν το θέλει πάρα πολύ δυνατά, θα το κάνω. Αλλά ταυτόχρονα δίνω το χρόνο ώστε να εξηγήσω τι θα συμβεί στον ήχο αν επιμείνει.

-Ποιά είναι τα πιο συχνά λάθη που κάνουν οι καλλιτέχνες όταν σου στέλνουν το δίσκο τους;

Ένα πολύ συχνό λάθος είναι να στέλνουν αρχεία στα 16 bit ή αρχεία που έχουν ήδη επεξεργαστεί πολύ με compressor ή limiter ή έχουν clips. Αυτό κάνει σχεδόν αδύνατο το να έχεις ένα καλό αποτέλεσμα στο mastering. Όσον αφορά τη μίξη, ένα πολύ συχνό λάθος είναι η κακή χρήση του eq και η πολύ λίγη χρήση compression στη φωνή ή πολύ λίγο volume automation στα φωνητικά. Από τη στιγμή που έχεις κομπρεσσάρει τα φωνητικά όσο θες, πρέπει να κάνεις volume automation για να διοθρώσεις τα σημεία που χάνεται η φωνή, ή να διορθώσεις κάποια άλλα όργανα στα ίδια σημεία.

-Ποιά είναι η προσέγγισή σου όσον αφορά τα high pass filters;

Κατά τη διάρκεια του mastering συνήθως χρησιμοποιώ ένα ισχυρό HPF στους 20 Hz – μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να πάω μέχρι τους 30. Χρησιμοποιώ linear phase eq για αυτή τη δουλεία, γιατί εισάγει τη μικρότερη δυνατή παραμόρφωση στη φάση, οπότε διατηρείται καλή η σχέση peak/RMS. Πολύς κόσμος αγνοεί ότι το low cut μπορεί να οδηγήσει ένα κομμάτι να έχει peak αντί να μειώσει την ένταση. Αυτό προκαλείται από την εσωτερική σχέση της φάσης μέσα στο κομμάτι, όπου η αλλαγή σε χαμηλές συχνότητες ωθεί κάποιες άλλες να βγουν μπροστά. Ο λόγος για τον οποιό κάνουμε low cut είναι για να ελαχιστοποιήσουμε τη χαμηλή θολούρα που δεν ακούγεται αλλά μπορεί να επιρρεάσει το headroom ή την δυναμική επεξεργασία.

-Ποιός πιστεύειες ότι είναι ο πιο καθοριστικός παράγοντας στο να έχει καλή μεταφορά ένας δίσκος από το ένα σύστημα στο άλλο;

-Σωστή χρήση eq και στη μίξη και στο mastering και εκλογικευμένη χρήση reverb/delay στη μίξη.

-Ποιές είναι οι σκέψεις σου για την υπερβολική χρήση quantize, sound replace και auto tune στις μέρες μας;

-Νομίζω ότι ταιριάζει σε συγκεκριμένα είδη μουσικής, κυρίως σε ηλεκτρονικά. Και αν χρησιμοποιείται σε σωστές αναλογίες πιθανόν να είναι χρήσιμα εργαλεία και σε άλλα είδη. Αλλά θα συνιστούσα να χρησιμοποιούνται τεχνικές quantize όπως αυτή του Logic Pro όπου μπορείς να ρυθμίσεις ποσοστιαία το quantize, οπότε η αίσθηση είναι πιο ανθρώπινη. Και καλό είναι να χρησιμοποιούνται quantize εφαρμογές που επιτρέπουν το quantize filtering – δηλαδή την επί μέρους λειτουργία που επιτρέπει σε νότες που είναι μακριά από το σωστό beat να έρθουν στη σωστή θέση, ενώ άλλες νότες που είναι κοντά στο σωστό beat να μην μετακινηθούν καθόλου. Αυτή είναι μια καλή τεχνική για να έχουμε timing που είναι ρεαλιστικό και όχι ρομποτικό. Το autotune όπως γίνεται με το προϊόν της Antares και άλλα παρεμφερή μπορεί να είναι πολύ πρακτικό στο να διορθωθούν μικρά προβλήματα, αν και μερικοί φαίνεται ότι πιστεύουν ότι μπορεί αυτό να σώσει έναν άχρηστο τραγουδιστή. Η σωστή χρήση του Auto-Tune είναι ο συνδυασμός του bypass και του remove, και ένα σχετικά αργό re-tune, ή η λειτουργία graphical. Δυστυχώς το Melodyne επεξεργάζεται υπερ του δέοντος τις ψηλές στον ήχο, πράγμα που δεν βρίσκω ευχάριστο. Ενώ το Auto-Tune αλλάζει μεν την ποιότητα του ήχου αλλά δεν αλλοιώνει το περιεχόμενο σε ψηλές με τον ίδιο τρόπο.

-Πιστεύεις ότι τα διάφορα spatializer plug-ins είναι χρήσιμα;

-Σπάνια. Ελάχιστες φορές χρησιμοποιώ το Waves S1, αλλά είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται η τεχνική επεξεργασίας MS ή η επεξεργασία με υλοποιήσεις που χρησιμοποιούν το κύκλωμα λάμπας Vari Mu, όπως αυτό στον λαμπάτο κομπρέσσορα Gyraf Gyratec X.

-Χρησιμοποιείς ακουστικά για monitoring κατά τη διάρκεια του mastering process; Και αν ναι, ποιά είναι τα ακουστικά που προτιμάς;

-Όχι, σπανίως χρησιμοποιώ ακουστικά για κάτι. Πάντως κατά τη γνώμη μου τα καλύτερα ακουστιά είναι τα Grado Labs RS-1 ή τα Grado Labs SR 325i ή τα Sennheiser HD600.

-Έχεις ακούσει σύγχρονη μουσική από την Ελλάδα που να σου άρεσε;

-Δυστυχώς μόνο τα παλιά, σαν το Θεοδωράκη, τη Μούσχουρη, το πολύ πολύ τον Αντώνη Ρέμο, αλλά τίποτα περισσότερο. 😉

Για το analogorama,

Ηolger Lagerfeldt

mastering engineer και παραγωγός.

http://www.popmusic.dk/index-uk.html

Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s