Κλίμακες

ΚΛΙΜΑΚΕΣ

Κλίμακα στη μουσική γενικά ονομάζουμε τη διαδοχή 8 συνεχών φθόγγων που ανεβαίνουν ή κατεβαίνουν.

Ξέρουμε ότι υπάρχουν επτά διαφορετικοί φθόγγοι για το γράψιμο και το διάβασμα της μουσικής που είναι οι εξής:

DO-RE-MI-FA-SOL-LA-SI

Αν αυτούς τους φθόγγους τους τραγουδήσουμε ή τους παίξουμε σε κάποιο όργανο αρχίζοντας από το DO θα δούμε πως κάθε φθόγγος έχει διαφορετικό ήχο. Αρχίζουν από χαμηλό ήχο, και  όσο προχωρούμε ανεβαίνοντας από τον ένα στον άλλο, γίνονται και πιο ψηλοί.

Βλέπουμε λοιπόν ότι σχηματίσαμε μια σειρά από 8 φθόγγους  που μπορούν να ανέβουν ή να κατέβουν.

Η διαδοχή των φθόγγων στο ανέβασμα λέγεται ανιούσα κλίμακα και στο κατέβασμα λέγεται κατιούσα.

Την πρώτη αυτή κλίμακα που σχηματίσαμε την ονομάζουμε κλίμακα του DO γιατί η αρχή της γίνεται από τον φθόγγο DO. Γενικά, όπως θα δούμε και αργότερα ΚΑΘΕ ΚΛΙΜΑΚΑ παίρνει το όνομα της από την νότα που ξεκινάει, ανεξάρτητα από το είδος της που θα μάθουμε αργότερα.

ΗΧΗΤΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΦΥΣΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ DO.

Παίζοντας ή τραγουδώντας αυτή την διαδοχική σειρά φθόγγων θα παρατηρήσουμε πως οι ηχητικές αποστάσεις ανάμεσα σε δύο γειτονικούς φθόγγους δεν είναι πάντα η ίδια αλλά μπορούμε να τις διαχωρίσουμε σε μεγάλες και μικρές.

Έτσι λοιπόν τις μεγάλες αποστάσεις  θα τις ονομάσουμε ΤΟΝΟΥΣ και τις μικρές ΗΜΙΤΟΝΙΑ .

Ο ΤΟΝΟΣ επίσης είναι ίσος με δύο ΗΜΙΤΟΝΙΑ και κατά συνέπεια ένα ΗΜΙΤΟΝΙΟ είναι μισός ΤΟΝΟΣ.

Στην διαδοχή των φθόγγων της κλίμακας του DO βρίσκουμε όλες τις γειτονικές ηχητικές αποστάσεις μεταξύ δύο συνεχόμενων φθόγγων να είναι ΤΟΝΟΙ εκτός από τις αποστάσεις μεταξύ των φθόγγων

MI-FA και SI-DO που είναι ημιτόνια.

Αυτό μπορείτε να το καταλάβετε καλύτερα παρατηρώντας ότι  στα πλήκτρα ενός πιάνου ανάμεσα σε αυτά τα 2 ζεύγη φθόγγων δεν υπάρχει μαύρο πλήκτρο όπως συμβαίνει ανάμεσα στις υπόλοιπες γειτονικές αποστάσεις των άλλων πλήκτρων.

Σε άλλο κεφάλαιο θα δούμε ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε και άλλες ηχητικές αποστάσεις ανάμεσα σε δύο συνεχόμενους φθόγγους με την βοήθεια των σημείων αλλοίωσης αλλά και να μετατρέψουμε έναν ΤΟΝΟ ή ένα ΗΜΙΤΟΝΙΟ σε άλλο είδος ηχητικής απόστασης.

ΚΛΙΜΑΚΕΣ – ΤΡΟΠΟΙ

Πιο πάνω εξηγήσαμε τί είναι κλίμακα. Η συνεχόμενη διαδοχή 8 διαφορετικών φθόγγων που ανεβαίνουν ή κατεβαίνουν όμως,ανάλογα από την νότα που θα χρησιμοποιήσουμε ως βάση ,αλλά και ανάλογα με τις τυχόν αλλοιώσεις που θα χρησιμοποιήσουμε σε κάποιους φθόγγους αυτής της διαδοχής. δεν μπορεί να σχηματίσει πάντα την ίδια διαδοχή ηχητικών σχέσεων ανάμεσα στους φθόγγους της.

Δείτε ότι στο πιο πάνω παράδειγμα της κλίμακας DO η διαδοχή των τόνων και των ημιτονίων ακολουθεί την σειρά. Τόνος- Τόνος- Ημιτόνιο- Τόνος- Τόνος- Τόνος- Ημιτόνιο.(Τ –Τ –Η-Τ –Τ –Τ-Η)

 

Τι θα γίνει όμως αν αποφασίσουμε να μην ξεκινήσουμε από την νότα DO να παίξουμε μία κλίμακα και ξεκινήσουμε για παράδειγμα από την αμέσως επόμενη νότα, τη RE ;

Η προηγούμενη διαδοχή των τόνων και των ημιτονίων δεν μπορεί πλέον να ισχύσει και στην συγκεκριμένη περίπτωση θα έχουμε κατά σειρά :

Τόνος- Ημιτόνιο- Τόνος-  Τόνος- Τόνος- Ημιτόνιο- Τόνος (T –H- T- T- T-T)

Αυτή η διαδοχή φθόγγων ξεκινώντας από τη νότα RE μπορεί φυσικά να υπάρξει σαν κλίμακα μέσα στη μουσική αλλά ηδιαφορετική σχέση των τόνων και των ημιτονίων που την εποτελούν θα βγάλει άλλο ηχητικό αποτέλεσμα στο σύνολο της από την προηγούμενη DO.

To ίδιο θα συμβεί αν προσπαθήσουμε να φτιάξουμε μία κλίμακα ξεκινώντας από οποιαδήποτε άλλη νότα εκτός από την DOχρησιμοποιώντας ενδιάμεσα μόνο φυσικούς φθόγγους.

Κάθε μία θα δημιουργήσει μία διαφορετική διαδοχή τόνων και ημιτονίων και κατά συνέπεια και διαφορετικό ηχητικό αποτέλεσμα.

 

Αυτή και μόνο η παρατήρηση είναι  αρκετή για να δεχτούμε ότι υπάρχουν τουλάχιστον 7 διαφορετικές διαδοχές τόνων και ημιτονίων σε κάθε νέα κλίμακα που μπορούμε να δημιουργήσουμε και  που η  κάθε μία  από αυτές είναι ξεχωριστήχρησιμοποιώντας τις ηχητικές σχέσεις των τόνων και των ημιτονίων με διαφορετικό ΤΡΟΠΟ κάθε φορά.

Έτσι λοιπόν για την καλύτερη χρήση τους δημιουργήθηκαν 7 τρόποι κλιμάκων( μεταξύ αυτών και η γνωστή σε πολλούς μείζονα και ελάσσονα) τους οποίους και θα μάθουμε σιγά – σιγά .

ΒΑΘΜΊΔΕΣ Της ΚΛΙΜΑΚΑΣ

 

Μάθαμε ότι η κάθε κλίμακα σχηματίζεται από 8 συνεχόμενους φθόγγους που ανεβάινουν και κατεβαίνουν. Ο κάθε φθόγγος λέγεταιΒΑΘΜΙΔΑ. Άρα σε κάθε κλίμακα έχουμε 8 φθόγγους=8 βαθμίδες.

Οι βαθμίδες μετριούνται πάντα από τους χαμηλότερους φθόγγους προς τους ψηλότερους έτσι ώστε χωρίς να χρειαστεί να αναφέρουμε το όνομα κάποιου φθόγγου να είναι  σε όλους κατανοητό σε ποια νότα αναφερόμαστε κάθε φορά λέγοντας απλά το όνομα της βαθμίδας στην οποία απευθυνόμαστε κάθε φορά.

Οι βαθμίδες σημειώνονται με λατινικούς αριθμούς κάτω από κάθε φθόγγο της κλίμακας όπως βλέπουμε στο παρακάτω παράδειγμα και κάθε μία από αυτές εκτός από την λατινική της αρίθμηση έχει και μία μοναδική ονομασία που πρέπει να γνωρίζουμε γιατί θα μας χρειαστεί στις παρακάτω αναφορές μας.

Οι ονομασίες των 8 διαφορετικών βαθμίδων είναι οι εξής :

I      >>> TONIKH

II     >>> ΕΠΙΤΟΝΙΚΗ (Πάνω από την τονική)

ΙΙΙ    >>> ΜΕΣΗ

IV    >>>ΥΠΟΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑ (πριν από τη δεσπόζουσα)

V     >>> ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑ

VI    >>> ΕΠΙΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑ (πάνω από τη δεσπόζουσα)

VII   >>> ΠΡΟΣΑΓΩΓΕΑΣ (μας οδηγεί προς την τονική)

VIII  >>> ΤΟΝΙΚΗ ΟΓΔΟΗ (γιατί επαναλαμβάνεται η τονική μία οκτάβα ψηλότερα)

Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να γνωρίζεται κάθε στιγμή σε ποιόν φθόγγο απευθυνόμαστε κάθε φορά που αναζητούμε την δεσπόζουσα για παράδειγμα, μιας κλίμακας ή ακόμα και την συγχορδία που θα μπορούμε να δημιουργήσουμε από την αντίστοιχη βαθμίδα ως βάση(θεμέλιο).

ΚΛIΜΑΚΕΣ ΜΕΙΖΟΝΑ ΤΡΟΠΟΥ (ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ)

 

‘Όταν σχηματίσαμε την πρώτη μας κλίμακα ξεκινώντας  από τη νότα do παρατηρήσαμε ότι στην ανιούσα διαδοχή της σχηματίζονται στη σειρά 2 φορές τόνος, μία φορά ημιτόνιο, 3 φορές τόνος και μία φορά ημιτόνιο.

Ο τρόπος αυτός διαδοχής τόνων και ημιτονίων στους φθόγγους που αποτελούν μία κλίμακα από εδώ και στο εξής θα αναφέρεται ως μείζονας τρόπος ή majore

 

.Έτσι η κλίμακα DO που δημιουργήσαμε πρίν μπορεί να θεωρηθεί και η πρώτη κλίμακα μείζονα τρόπου και η οποία θα αποτελέσει και τη βάση πάνω στην οποία θα δημιουργήσουμε και άλλες όμοιες μείζονα τρόπου κλίμακες.

Θυμηθείτε πως τρόπο ονομάζουμε την συγκεκριμένη διαδοχή τόνων και ημιτονίων που σχηματίζονται σε οποιαδήποτε ανιούσα διαδοχή φθόγγων

Μείζονα τρόπο ονομάζουμε την συγκεκριμένη διαδοχή τόνων και ημιτονίων που σχηματίζεται φυσικά στην  κλίμακα τουDO.

Δηλαδή :

Τ- T- H- T- T- T- H

Οποιαδήποτε άλλη σχέση τόνων και ημιτονίων έστω και αν διαφέρει μόνο σε μία ηχητική απόσταση ΔΕΝ μπορεί να ονομαστεί μείζονας τρόπος αλλά θα ανήκει σε κάποιον άλλο τρόπο( διαδοχή τόνων- ημιτονίων) που θα μάθουμε αργότερα.

Την ίδια διαδοχή τόνων και ημιτονίων μπορούμε να δημιουργήσουμε με τη βοήθεια των σημείων αλλοίωσης και από οποιαδήποτε άλλη νότα ως πρώτη βαθμίδα.

Με τη φυσική κλίμακα DO δεν μπορούν , όπως είναι κατανοητό , να τραγουδήσουν όλοι οι τραγουδιστές τα διάφορα τραγούδια, και επίσης θα ήταν φοβερά ανιαρό όλα τα τραγούδια να γραφοντουσαν πάντα στον ίδιο τόνο ( κλίμακα- τρόπο).

Όλα αυτά λοιπόν μας επέβαλαν το σχηματισμό και άλλων κλιμάκων που με τη βοήθεια των υφέσεων και των διέσεων είναι δυνατόν να σχηματίσουμε αυτή τη διαδοχή του μείζονα τρόπου παίρνοντας σαν βάση της νέας μας κλίμακας οποιοδήποτε φθόγγο. Φυσικό ή αλλοιωμένο.

Εκτός λοιπόν από τη DO φυσική μείζονα σχηματίζονται 7  μείζονες κλίμακες  με διέσεις και 7 με υφέσεις και στις οποίες ανάλογα με την ανάγκη μας για να διορθώσουμε ή να μετατρέψουμε την σχέση των τόνων και των ημιτονίων ώστε να μην αποκλίνουμε από την συγκεκριμένη διάταξη  χρησιμοποιούμε από ένα έως και 7 σημεία αλλοίωσης σε κάθε  νέα κλίμακα.

Παρακάτω θα δούμε αναλυτικά τον τρόπο που σχηματίζονται οι υπόλοιπες μείζονες με διέσεις και υφέσεις καθώς και την σειρά με την οποία χρησιμοποιούνται τα σημεία αλλοίωσης σε κάθε μία από αυτές.

ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΚΛΙΜΑΚΕΣ ΜΕ ΔΙΕΣΕΙΣ

Eφόσον ξεκαθαρίσαμε πιο πάνω ότι μία κλίμακα για να έχει το δικαίωμα να λέγεται μείζονα οφείλει να δημιουργεί ανάμεσα στους φθόγγους της συγκεκριμένη σειρά τόνων και ημιτονίων και εφόσον καταλάβαμε ότι αυτή η σχέση είναι δυνατόν να συμβεί  μόνο στην κλίμακα του DO χωρίς σημεία αλλοίωσης, είναι καιρός να δούμε πώς και πού πρέπει βάση αυτής της λογικής να τοποθετήσουμε διέσεις ( στην συγκεκριμένη περίπτωση) και αργότερα υφέσεις για να πετύχουμε αυτή τη σχέση (Τ-Τ-Η-Τ-Τ-Τ-Η) παίρνοντας σαν αφετηρία μιά οποιοδήποτε άλλη νότα .

Βέβαια κάποιος ,πριν από εμάς έκατσε και σκέφτηκε για εμάς και έτσι σήμερα μπορούμε απλά παρατηρώντας τις κλίμακες να δούμε πόσα αρμονικά λειτουργούν όλες και με ποιο τρόπο ,αλλά και με ποια σειρά υπάρχει ανάγκη να τοποθετήσουμε τις αλλοιώσεις ώστε να πετύχουμε να δημιουργήσουμε ακόμα μία μείζονα κλίμακα.

Ξεκινώντας λοιπόν με βάση και οδηγό μας την πρώτη φυσική μείζονα DO που δημιουργήσαμε παραπάνω και απλάανεβαίνοντας στην πέμπτη της βαθμίδα συναντάμε την νότα απο την οποία θα δημιουργήσουμε την πρώτη μας κλίμακα με διέσεις και η οποία θα έχει μία δίεση στην έβδομη της βαθμίδα.

Δηλαδή εσείς που μάθατε καλά τα διαστήματα απλά ….:

1)θα ανεβείτε ένα διάστημα 5ης Καθαρό  απο την πρώτη βαθμίδα της κλίμακας DO και θα συναντήσετε την νότα sol.

2)Απο αυτή τη νότα δημιουργούμε μία διατονική κλίμακα περνώντας απο όλες τις ενδιάμεσες νότες κατα σειρά μέχρι να φτάσουμε στο επόμενο sol.

3)Στην νέα κλίμακά που δημιουργήσαμε τοποθετούμε μία δίεση στην έβδομή της βαθμίδα ( #fa) και με καμάρι μπορούμε να πούμε πως δημιουργήσαμε μία κλίμακα που έχει όλα τα φόντα να λέγεται μείζονα και μάλιστα έχει και όνομα που το πέρνει απο την πρώτη της νότα.

Της κάνουμε και τα βαφτίσια λοιπόν και την ονομάζουμε SOL μείζωνα ή majore ή G+

Δείτε και ακούστε το κατόρθωμά σας…..

Ακολουθώντας την ίδια λογική με παραπάνω αλλά φυσικά παίρνοντας  πια σαν αφετηρία μας την πρώτη βαθμίδα της νέας μας κλίμακας ( SOL majore) δημιουργούμε την επόμενη μείζονα με διέσεις η οποία όμως εκτός από την δίεση που θα της βάλουμε στην 7ης βαθμίδα θα «κληρονομήσει» και την δίεση ή τις διέσεις που είχε η προηγούμενη βάση της οποίας την δημιουργήσαμε.

Έτσι η αμέσως επόμενη μείζονα κλίμακα με διέσεις που θα δημιουργήσουμε ανεβαίνοντας ένα διάστημα 5ης Καθαρό από την SOLθα είναι η RE majore που θα έχει ακόμα μία δίεση στην έβδομή της βαθμίδα (#do) συν την #fa που είχε ήδη στον οπλισμό της ηSOL majore.

Δείτε και ακούστε πώς….

Ακολουθώντας πάλι τα βήματα 1)-3) για κάθε νέα κλίμακα δημιοουργούμε και την επόμενη μείζονα με διέσεις και την επόμενη και την επόμενη της επόμενης…κ.ο.κ  προσέχοντας

ΠΑΝΤΑ ΝΑ

1)Κληροδοτούμε όλες τις αλλοιώσεις που είχε η προηγούμενη μείζονα και στην επόμενη  

 

2)Προσθέτουμε μία νέα δίεση κάθε φορά στην 7η βαθμίδα της νέας μείζονας.

3)Ονομάζουμε την κλίμακα βάση του πρώτου της φθόγγου ακόμα και αν αυτός έχει αλλοίωση όπως συμβαίνει στις δύο τελευταίες #FA majore και #DO majore.

Έτσι φτάνουμε να δημιουργήσουμε στο σύνολο 7 μείζονες κλίμακες με διέσεις οι οποίες θα έχουν απο μία ώς επτά κατα σύνέπεια διέσεις στον οπλισμό τους.


Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s